Üst Üste İki Yıl Süreyle İşlenmeyen Tarım Arazilerinin Kiraya Verilmesi

Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu madde 8/K, gerçek veya tüzel kişilerin mülkiyetinde olan ve kanunda sayılan sebeplerle veya başka bir sebeple üst üste iki yıl süreyle işlenmeyen tarım arazilerinin Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca kiraya verilebileceğini belirlemektedir. Bu düzenleme ile ilgili usul ve sasları belirleyen İşlenmeyen Tarım Arazilerinin Tarımsal Amaçlı Kiraya Verilmesine İlişkin Yönetmelik, 22 Ağustos 2024 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

İşlenmeyen Tarım Arazilerinin Tarımsal Amaçlı Kiraya Verilmesine İlişkin Yönetmelik’te yer alan önemli düzenlemeler şu şekildedir:

• Yönetmelik, hazinenin özel mülkiyetinde veya Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan tarım arazileri kapsamamaktadır.
• Yönetmeliğin uygulama konusu özel veya tüzel kişilerin mülkiyetinde olan ve üst üste iki yıl süreyle işlenmeyen tarım arazileridir. Dikili ve örtü altı tarım arazileri kiralama işlemleri kapsamına alınmaz. Parselin bir kısmı işlenmeyen bölüm varsa, bu bölüm işlenmeyen tarım arazisi olarak değerlendirilebilir.
• Kiralama tarımsal amaçlı olarak yapılabilecektir.
• Kiralama, sezonluk olarak gerçekleşecektir.
• Kiralamalar, Arazi Kiralama Komisyonu tarafından gerçekleştirilecektir.
• Tarım arazilerinin rayiç kira bedelini tespit edecek olan Arazi Kiralama Komisyonu’dur.
• İşlenmeyen tarım arazisi, nadas veya herhangi bir tarımsal ürün belirtilerek kayıt altına alınan araziler hariç olmak üzere, hisselilik, mülkiyet ihtilafı, parçalılık, tarımsal faaliyete son verilmesi, göç veya başka bir sebeple, içinde bulunulan yılın 1 Eylül tarihi ile bölgelere göre değişen hasat dönemi dikkate alınarak takip eden yılın 31 Ağustos tarihine kadar olan süre içerisinde tarımsal üretim gerçekleştirilmeyen tarım arazisini ifade eder.
• Kiralama sezonu 1 Eylül ile 31 Ağustos arasındaki dönemdir.
• Rayiç değer, ilgili tarım arazisinin güncel piyasa kira değeridir. Değerlemenin yapıldığı tarih baz alınacaktır. Bu rayiç değerin altında kiralama yapılamaz.
• Kiralanacak arazileri, il ve ilçe müdürlükleri bünyesinde oluşturulacak Arazi Tespit Komisyonları belirleyecektir. Tespitte 1 Eylül ve 31 Ağustos tarihleri arasındaki dönem önemlidir.
• İşlenmeyen tarım arazileri listesi açıklanacaktır. Bu listeler mahallinde, elektronik ortamda ve il müdürlüğü internet sitesinde ilan edilecek olup ilan süresi 5 gün olacaktır.
• Yayınlanacak listeye itirazlar, ilan süresi içinde Arazi Tespit Komisyonuna yapılacaktır. 3 gün içinde karara bağlanan itirazlara göre sonuç liste mülki amirin veya yetkili kıldığı kişinin onayı ile kesinlik kazanacaktır. Dolayısıyla ilan süresine dikkat etmek ve hak kaybına sebep olmamak için itirazın zamanında yapılması oldukça önemlidir.
• Kesinleşen Kiralanacak Tarım Arazileri Listesinde, arazilerde yetiştirilebilecek ürünler de belirtilecektir.
• Arazilerin kiralanması ile elde edilen gelir, arazinin sahibine aittir.
• Tarım arazisini kiralamak isteyenler, Tarım Arazisi Kiralama Talep Formunu doldurarak il müdürlüğüne verebilir ya da TED Portalı üzerinden işlemi yapabilirler. Kiracı gerçek kişi ise, türk vatandaşı olması zorunludur. Dolayısıyla yabancıların işbu tarımsal arazileri kiralamaları yasaktır.
• Açıklanacak Kiralanacak Tarım Arazileri Listesi’ne itirazlar, Arazi Kiralama Komisyonuna yapılacak olup, üç gün içinde sonuca bağlanacaktır.
• Kiralamalarda öncelik tarım arazisinin bulunduğu yerleşim yerinde ikamet edenlere, sivil toplum kuruluşlarına ve meslek odalarına verilmiştir.
• Eğer birden çok kişi kiralama için başvurursa, en yüksek teklifi veren kişi araziyi kiralabilecektir. Burada dikkat edilmesi gereken husus, kiralamada öncelikli olan tek kişi varsa, diğer kişilerin daha yüksek teklif vermeleri önemini kaybedecektir. Zira öncelikli kişi kiralamayı gerçekleştirecektir. Örneğin, A sivil toplum kuruluşu kiralama için 50 bin TL teklif etmişse, öncelikli olmayan bir kişinin 100 bin TL teklif etmesi önemsizdir. Kiralamayı A sivil toplum örgütü yapacaktır.
• Kira sözleşmesi matbu haldedir.
• Kiralama için başvuran kişi ödeme yapmaz ya da başkaca sorunla kiralama gerçekleşemezse, diğer başvurucular değerlendirilir.
• Arazinin sahibine ya da hak sahiplerine ulaşılamazsa, kira bedelleri üçer aylık vadeli hesapta ve en yüksek teklifi veren kamu bankasında nemalandırılır.
• Kiracı tarımsal üretim planlaması kapsamında belirlenen ürün/ürün gruplarını üretmekle, genel tarımsal üretim tekniklerine riayet etmekle, toprağın yapısını bozacak uygulamalardan kaçınmakla, arazi üzerindeki çok yıllık bitkiler ve varsa sabit tesisleri korumakla yükümlüdür. Bu hususlara dikkat edilmemesi ve verilen sürede de aykırılığın giderilmemesi halinde kira sözleşmesi feshedilir.

İşlenmeyen Tarım Arazilerinin Tarımsal Amaçlı Kiraya Verilmesine İlişkin Yönetmelik, toprağın korunması ve planlı tarımsal faaliyet yapılması açılarından oldukça önemli bir düzenlemedir. Kanunla paralel olarak kira bedellerinin sadece kamu bankalarının vereceği teklif üzerine, en yüksek teklif veren kamu bankasında nemalandırılması düzenlemesi tartışılabilecek bir konudur. Zira özel bir bankanın daha yüksek faiz getirisi sunması halinde tarım arazisinin maliki ya da hak sahibinin zararından söz etmek mümkün olabilir.