Avukat Erdem Akçay

Ters İbraz(Chargeback) Nedir?

Yazar: Avukat Erdem Akçay - Tarih: Ağustos 14, 2014

İngilizce adı “chargeback” olan ters ibraz; Visa ve Mastercard gibi uluslararası ödeme yöntemlerinin şartları arasında yer alan ve kart kullanıcısını korumayı amaçlayan kuraldır.

Ters ibraz ile kart kullanıcısı, kartından yapılan ödemeyi, bankası aracılığıyla geri almayı amaçlar. Basit anlatımla işleyiş şu şekildedir:

  1. Kart sahibi, bankasına başvurur,
  2. Kart sahibinin bankası, ödeme çeken kişinin bankasına başvurur,
  3. Ödeme çekenin bankası, ödeme çekenden satışla ilgili bilgi ve belgeleri ister,
  4. Bilgi ve belgelerin, satışı ispatlamaya yeterli olmaması halinde ödeme çekenin bankası ödemeyi, kart sahibinin bankasına iade eder,
  5. Kart sahibinin bankası, ödeme meblağını kart sahibinin hesabına aktarır.

Kart sahibinin ödemesini geri talep etmesi için genelde şu sebepler ortaya çıkmaktadır:

  • Kartın çalınmış ve yetkisiz kullanılmış olması,
  • Ödeme onayı verilmemiş olması,
  • Satın alınan ürünün hasarlı olması, geç teslim edilmesi ya da hiç teslim edilmemesi,

Özellikle internetten yapılan satışlarda ters ibraz ile sıkça karşılaşılmaktadır. Çevrimiçi ödemelere aracılık eden Paypal, Payu gibi ödeme yöntemleri kullanılarak yapılan satışlarda satıcılar, ters ibraz ile sıkça karşılaşmaktadır. Bunun en önemli nedeni, internet ortamında yapılan sanal ürün satışlarının ispatının oldukça zor olmasıdır. Örneğin satıcı, yazılımını internet sitesinden satışa sunmakta, alıcı da ürünü satın alıp bilgisayarına indirmektedir. Alıcı üründen memnun dahi olsa, bankasına ters ibraz başvurusunda bulunup, ödemenin rızasının dışında yapıldığını ya da ürünü elde edemediğini bildirmektedir. Ürünün dijital olması nedeniyle satıcı, satışı ispatlayamamakta(fatura, vs yetersiz kalmaktadır) ve ödemeyi iade etmek durumunda kalmaktadır. Hatta Paypal ile yapılan ödemelerde banka satıcıdan, 20$ ücreti, işlem masrafı olarak çekmektedir. Dolayısıyla satıcı hem ürününü kaybetmiş, üzerine bir de 20$ işlem ücreti ödemiş olmaktadır.

Satıcıların ters ibrazı engelleyebilmesi tam anlamıyla mümkün olmamakla birlikte, ödeme onayını sağlayan 3d güvenlik hizmeti, satıcılar(ve kart sahipleri) açısından faydalıdır. Ancak daha iyi bir güvenlik için satıcıların, satılan ürünün alıcıya ulaştığını ispatlamaya yardımcı yöntemler kullanmaları gerekmektedir. Örneğin, dijital bile olsa ürünün kargo ile gönderilmesi(cd içerisinde) yöntemi ile satıcı, alıcının ürünü elde ettiğini ispatlayabilecektir. Fakat bu tür, alıcıları uğraştırıcı ve zaman kaybettirici yöntemlerin, satışları düşüreceği de muhakkaktır.

Her ne kadar açıklandığı şekilde satıcıların aleyhine olsa da ters ibraz, zarar gören kart sahiplerini korumaktadır. Özellikle hileli davranışlarla(kısa mesajlara verilen yanıtlar, vb) kişinin kartından çekilen ödemeler, ters ibraz yöntemiyle geri alınabilmektedir. Günümüzde sıkça karşılaşılan, “bankaların sizden kestiği hesap işletim ödemeleri geri alacağız”, gibi vaadlerle kişilerin kartlarından para çekilmesi gibi durumlarda ödeme yapan, satın aldığı hizmetin gerektiği gibi ya da hiç verilmediğini beyan ederek bankasına başvurup, ters ibraz talebinde bulunabilir.

Kısa mesaj(sms), telefon, e-posta, vb gibi usullerle yapılan satışlarla ilgili ödemeler, mesafeli satışlar kapsamındadır ve yasalarımızca, ters ibraz dışında da korunmaktadır. Tüketici, cayma hakkı ile de yaptığı ödemenin iadesini talep edebilmektedir.

7 Yorum

  • Tarık B**** diyor ki:

    Avukat Bey, yurt dışına kredi kartı ile yapılan ödemelerde de ödemeleri geri almak mümkün mü?

    • Av.Erdem Akçay diyor ki:

      Kredi kartlarının dahil olduğu ödeme sistemlerinin uluslararası faaliyet göstermesi nedeniyle, ödemenin yerel ya da yurt dışına olmasının önemi bulunmuyor. Önemli olan, konuda bahsedilen şartları içermesi.

      Yurt dışına yapılan ödemelerin çoğunluğu malesef iddia benzeri online bahis ve kumar ödemelerinden oluşuyor. Bu tür davranışlar, yasalarımıza göre suç olan eylemlerdir. Cezai boyutları mevcuttur. Ancak hukuki boyutta, yine chargeback (ters ibraz) kuralları geçerlidir ve şartların uygunluğu halinde itirazda bulunulabilir. Zira kural, yasal olmayan ödemeler diye bir ayrım bulunmamaktadır.

  • memduh i*** diyor ki:

    Erdem Bey Merhaba,
    Kısaca durumu anlatayım size. Kredi kartı harcama itirazında bulundum. 3Dliler sizin sorumluluğunuzda deyip Akbank arkasını aramadı. Bende kendim bir ihtarname yazdım. Bu sefer karşı taraftan ne gelecekti, ne zaman gelecekti diye sordular. Hepsini yazdım gönderdim. Karşı tarafın bankası firma başka ürünler satıyor diye, itirazı kabul etmemiş. Bankada bana olumsuz döndü. Bende tekrar ben yalan söylüyorsam karşı taraf bana ne satmış, fatura, fişi, yazışmalarımızı ve imzamın bulunduğu kargo evrakını istemelerini talep ettim. Ancak banka bunu yerine getirmeyip, hep olumsuz döndü. İlk talep dilekçe tarihim 01.06.2015 dir. Nasıl bir yol izlemeliyim? Bana yardımcı olur musunuz?

    Saygılarımla,

    • Av.Erdem Akçay diyor ki:

      Anladığım kadarıyla ücretini ödediğiniz ürünü/hizmeti alamadınız. Miktara göre Tüketici Hakem Heyeti’ne başvurabilir ya da hukuk mahkemelerinde dava açabilirsiniz.

  • uğur diyor ki:

    Erdem Bey.. İyi günler havale ile yapılan para transferlerini geri almak mümkün mü acaba ? Havale yaparken açıklama kısmına cep telefonu numaramı yazmıştım.. Teşekkürler

    • Av.Erdem Akçay diyor ki:

      Havale ile yapılan ödemelerin açıklama kısmında yeterli açıklama yoksa, borç ödeme anlamına geldiği için, geri alınmaları pek mümkün değildir. Karşı tarafın beyanı önemlidir.

Yorum Yapabilirsiniz